گفتاردرمانی و کاردرمانی چیست و چه اختلالاتی را درمان میکند؟

گفتاردرمانی و کاردرمانی از مهم ترین و اصلی ترین شاخه های رشته های توانبخشی است که در دانشگاه علوم پزشکی تدریس میشود که نقش حیاتی در بهبود کیفیت زندگی کودکان و بزرگسالان دارد. بسیاری از مردم نمی دانند که چه زمانی باید به گفتاردرمانی و کاردرمانی مراجعه کنند و چه خدماتی میتوانند دریافت کنند. در این مقاله به طور دقیق و تخصصی می پردازیم که دقیقا برای چه مشکلات و اختلالاتی میتوانید از توانبخشی مخصوصا گفتاردرمانی و کاردرمانی بهره ببرید.

چه کودکانی به گفتاردرمانی نیاز دارند؟

گفتاردمانی به ارزیابی و تشخیص و درمان مشکلات و اختلالات گفتار و زبان و بلع و صوت می پردازد. اختلالات گفتاری مانند خطاهای تلفظی کودکان, تاخیر گفتار و حرف نزدن کودکان, اختلالات یادگیری و مشکلات خواندن و نوشت در مدرسه, لکنت زبان و ناروانی های طبیعی در  کودکان, مشکلات ارتباطی در کودکان اوتیسم, اختلالات رشدی مانند سندروم های مختلف, اختلالات بلع و بدغذایی در کودکان و .. می پردازد.

به طور کلی اگر کودک تا 2 سالگی حرف نمی زند, جمله سازی ضعیف دارد, خطاهای تلفظی دارد, اختلالات یادگیری و مشکلات خواندن نوشتن دارد, اوتیسم و بیش فعالی و سندروم های مختلف دارد, بدغذایی دارد حتما باید به گفتاردرمان جهت ارزیابی و تشخیص و درمان مراجعه کند.

چه بزرگسالانی به گفتاردرمانی نیاز دارند؟

افراد بزرگسالی که دچار سکته مغزی میشوند و بلع خود را از دست می دهند یا دچار مشکل در بلع( دیسفاژی) میشوند, دچار آفازی بیانی یا درکی(اختلال در درک و بیان زبان) میشوند میتوانند از خدمات گفتاردرمانی بهره ببرند. همچنین افرادی که دچار بیماری های نورولوژیک پیشرونده یا غیر پیشرونده میشوند مانند: پارکینسون, ام اس, دمانس و آلزایمر و .. میشوند, میتوانند با گفتاردرمانی روند افت گفتار و صدا و بلع را کند کنند. افرادی که دچار آسیب به سر و یا ضربه مغزی نیز میشوند میتوانند برای بازتوانی گفتار و بلع و مشکلات برنامه ریزی حرکتی گفتار و همچنین مشکلات حافظه و تمرکز از گفتاردرمانی استفاده کنند.

همچنین افرادی که دچار اختلالات صدا میشوند و به دلایل مختلفی مانند استفاده نادرست از صدا, بیماری های حنجره و .. دچار خستگی صدا, گرفتگی صدا, ندول یا پلیپ و .. میشوند؛ از خدمات گفتاردرمانی استفاده میکنند. این گروه معمولا شامل معلمان, مداحان, خوانندگان, گویندگان و .. می شوند.

بزرگسالانی که لکنت زبان دارند با گفتاردرمانی به کنترل لکنت و افزایش روانی گفتار خود کمک میکنند.

چه کودکانی به کاردرمانی نیاز دارند؟

کاردرمانی در  کودکان یکی از شاخه های بسیار مهم خدمات توانبخشی است که به رشد مهارت های حرکتی و شناختی و حسی و استقلال کودکان در فعالیت های روزمره و افزایش کیفیت زندگی آنان کمک میکند. کودکانی که دچار تاخیر رشدی هستند و نسبت به هم سن و سالان هایشان دیرتر می نشینند, چهار دست و پا راه می روند, راه می روند, اشیا را ضعیف می گیرند, ناتوانی در انجام کارهای متناسب با سن دارند و .. از کاردرمانی استفاده میکنند.

کودکانی که دارای اختلال طیف اوتیسم هستند نیاز به کاردرمانی دارند تا مشکلات پردازش حسی, توانایی مهارت های حرکتی ظریف و درشت, فعالیت های روزمره, افزایش استقلال و بهبود تعامل و افزایش توجه تمرکز برطرف شود.

کودکانی که دچار اختلال پردازش حسی هستند و به صدا یا نور یا لمس بیش از حد حساس باشند و از تماس فیزیکی با برخی بافت ها اجتناب و دوری کنند, نیازمند خدمات کاردرمانی هستند.

کودکان دچار نقص توجه و تمرکز و دارای ADHD نیز به خدمات کاردرمانی برای بهبود مهارت های توجه و برنامه ریزی خودکنترلی نیاز دارند.

کودکانی که در مهارت های حرکت ظریف مثل مداد دست گرفتن و مشکلات نوشتن( دیسگرافی), بستن دکمه و .. مشکل دارند؛ یا مهارت های حرکتی درشت مثل عدم تعادل, زمین خوردن های مکرر, مشکلاتی در دویدن و بالا پایین رفتن از پله ها و .. دارند.

چه بزرگسالانی به کاردرمانی نیاز دارند؟

بزرگسالان پس از سکته مغزی معمولا دچار ضعف یا فلجی یک سمت بدن میشوند و در تعادل و هماهنگی خود دچار مشکل میشوند و همچنین در انجام فعالیت های روزمره دچار مشکلاتی میشوند که کاردرمانی به این افراد کمک بسیاری میکند.

افراد  مبتلا به بیماری های نورولوژیک مانند پارکینسون, ام اس, آلزایمر و دمانس, ALS نیز برای حفظ عملکرد و کاهش وابستگی و افزایش استقلال و کیفیت زندگی روزمره به کاردرمانی نیاز دارند.

افرادی که دچار آسیب های ارتوپدی مثل شکستگی ها, آسیب دست و شانه, جراحی های ارتوپدی و .. شده اند؛ برای بازتوانی فعالیت های خود به کاردرمانی نیاز دارند.

افرادی که دچار آسیب به سر یا ضربه مغزی میشوند, سالمندان, افرادی که درد های مزمن و محدودیت در حرکات دارند نیز از کاردرمانی بهره میبرند.

تفاوت کاردرمانی و گفتاردرمانی

بسیاری از والدین این دو رشته را باهم اشتباه میگیرند اما هر کدام از این رشته ها روی بخش متفاوتی کار میکنند.

کاردرمانی خودش انواع مختلفی دارد که شامل کاردرمانی حسی, کاردرمانی جسمی, کاردرمانی ذهنی یا شناختی میشود.

کاردرمانی جسمی بر مهارت هایی مانند ضعف عضلانی, راه رفتن و دویدن, حفظ تعادل, گرفتن مداد و قیچی, بستن دکمه ها و همچنین با کودکانی که فلج مغزی دارند یا آسیب های عصبی و مشکلات حرکتی دارند کار میکند.

کاردرمانی حسی به پردازش و تنظیم اطلاعات حسی کمک میکند و برای کودکانی که به صدا و نور و لمس حساس اند مناسب است, همچنین کودکانی که از برخی بافت ها یا لباس ها اجتتناب میکنند, مدام در حال جنب و جوش و جست و جوی تحریک هستند و در تنظیم رفتارهای خود مشکل دارند.

کاردرمانی ذهنی روی مهارت های شناختی و توجه و یادگیری و رفتار کار میکند. برای کودکانی که توجه تمرکز پایینی دارند, در یادگیری و حل مساله دچار مشکل هستند, مهارت های اجتماعی ضعیفی دارند و دچار اختلالاتی چون بیش فعالی, اوتیسم یا تاخیر رشدی هستند, مناسب میباشد.

نکته مهم این است که این سه حوزه از هم جدا نیستند و بسیاری از افذاد ممکن است به هر سه خدمات کاردرمانی نیاز داشته باشند.

گفتاردرمانی نیز حوزه های مختلفی دارد و انواع مختلفی از اختلالات را پوشش میدهد. گفتاردرمانی در حیطه تاخیر در گفتار کودکان برای حرف نزدن و کودکانی که دیر حرف میزنند یا کلمات کمی دارند, بسیار مناسب است. گفتاردرمانی در حوزه تلفظ و آواشناسی برای اصلاح تلفظ صداها و کلمات میباشد. گفتاردرمانی در حوزه لکنت برای افرادی که دچار تکرار صداها و گیر کردن کلمات یا کشیده گویی هستند. گفتاردرمانی صوت برای افرادی که دچار مشکلات صدا مانند گرفتگی صدا, خشونت صدا, گرفتگی مزمن و یا تودماغی صحبت کردن میباشند. گفتاردرمانی بلع برای افرادیکه در جویدن, بلع یا تغذیه مشکل دارند و دچار خفگی یا سرفه هنگام غذا خوردن میشوند. گفتاردرمانی در حوزه ارتباطات و اوتیسم برای تقویت مهارت های چشمی و ارتباط غیر کلامی میباشد.

گفتاردرمانی و کاردرمانی در منزل

 گفتاردرمانی و کاردرمانی در منزل یکی از بهترین و موثرترین روش های توانبخشی برای درمان اختلالات کودکان و بزرگسالان و سالمندانی است که امکان مراجعه به کلینیک را ندارند و یا ترجیح میدهند در منزل خودشان درمان شوند. این خدمات با حضور درمانگر با تجربه دارای کارت نظام پزشکی انجام میشود و درمان کاملا شخصی سازی شده و متناسب با نیاز فرد اجرا میشود. این نوع خدمات مزایای مختلفی مانند درمان در محیط آشنا و امن, کاهش زمان رفت و آمد, مشارکت بیشتر والدین و اعضا خانواده و .. دارد. درمان در منزل به اندازه درمان در کلینیک موثر است.

گفتاردرمانی و کاردرمانی آنلاین

گفتاردرمانی و کاردرمانی آنلاین روی بسیار نوین و تخصصی و علمی برای درمان است که بدون نیاز به حضور فیزیکی افراد امکان پذیر است. این روش برای بسیاری از افراد و اختلالات و مشکلات بسیار کارآمد و موثر و مقرون به صرفه است. مزایای بسیاری همچون دسترسی آسان از هر شهر و کشوری به بهترین متخصصان, حذف هزینه و زمان رفت و آمد و .. دارد. برای اینکه بدانید شما واجد شرایط استفاده از خدمات گفتاردرمانی و کاردرمانی آنلاین هستید حتما ابتدا از گفتاردرمان و کاردرمان متخصص مشورت بگیرید و سپس اقدام به درمان آنلاین کنید.

چه زمانی باید به مرکز گفتاردرمانی و کاردرمانی مراجعه کنیم؟

برای مراجعه به گفتاردرمانی و کمک گرفتن از متخصص گفتاردرمان اگر هرکدام از شرایط زیر را داشتید حتما اقدام کنید و پشت گوش نیندازید:

1. اگر تا 12 ماهگی کلمه ای نمیگوید و تا 18 ماهگی کمتر از 10 کلمه دارد.
2. تا 2 سالگی هنوز عبارات 2 کلمه ای ندارد.
3. گفتار نامفهومی برای دیگران دارند, اگر بعد از 3 سالگی گفتارشان هنوز مفهوم نیست برای دیگران باید اقدام کرد.
4. لکنت داشته باشد که شامل تکرار صداها یا کلمات, کشیدن صداها و قفل میباشد.
5. مشکل در درک زبان دارند برای مثال به نام خود واکنش نشان نمیدهند, دستورات ساده را متوجه نمیشوند و در فهم سوالات یا داستان ها مشکل دارند.
6. دایره واژگان محدودی دارند و نسبت به هم سن و سالان کلمات بسیار کمتری دارند و در ساختن جملات متناسب با سن خودشان مشکل دارند.
7. اختلال در صدا یا کیفیت گفتار برای مثال صدای گرفته یا تودماغی یا خستگی زودهنگام در هنگام حرف زدن.
8. مشکلات تغذیه و حرکات دهان دارند و در مکیدن و جویدن و بلع دچار مشکل هستند یا آبریزش دارند و در حرکات زبان و لب ها ضعف دارند.

نکته بسیار حائز اهمیت آن است که مداخله سریع تاثیر به سزایی در بهبود مهارت ها دارد و اگر تردیدی دارید حتما برای گفتاردرمانی اقدام کنید تا ارزیابی های لازم انجام شود.

اگر کودک شما هرکدام از علائم زیر را داشت حتما به کاردرمانی مراجعه کنید:

1. تاخیر در مهارت های حرکتی برای مثال دیر راه رفتن, بالا یا پایین رفتن از پله ها, ناتوانی در انجام حرکات متناسب با سن
2. ضعف در مهارت های حرکتی ظریف دست مثل مداد گرفتن یا نوشتن یا سختی در بستن دکمه و زیپ یا استفاده از قیچی
3. حساسیت های غیر عادی مثل بیش حسی یا کم حسی به محرک های مختلفی چون لمس, نور, صدا و ..
4. مشکلاتی در تعادل و هماهنگی مانند زمین خوردن یا ناتوانی در حفظ تعادل
5. مشکلات در انجام کارهای روزمره و استقلال
6. مشکلات توجه تمرکز و نداشتن بازی هدفمند
7. رفتارهای تکراری و حرکات غیرعادی

ویژگی های مرکز گفتاردرمانی و کاردرمانی خوب 

برای انتخاب مرکز گفتاردرمانی و کاردرمانی مناسب و خوب باید به یکسری نکات توجه کنید مانند: حضور گفتاردرمان و کاردرمان با تخصص و با تجربه کافی, ارزیابی و تشخیص و برنامه درمانی تخصصی اختصاصی و شخصی سازی شده, ارتباط گیری مناسب با فرد و خانواده و یا والدین, ارائه مشاورات لازم به خانواده و فرد, استفاده از روش های علمی و جدید.

جمع بندی و خلاصه مطالب

در این مقاله سعی داشتیم شما عزیزان را با خدمات گفتاردرمانی و کاردرمانی برای بزرگسالان و کودکان آشنا کنیم. همچنین علائم خطر که در صورت مشاهده باید در اولین فرصت مراجعه کنید نیز ارائه شد. تفاوت این دو رشته نیز توضیح داده شد. چنانچه تریدی در مورد علائم دارید حتما اقدام کنید چون برای درمان هرکدام از اختلالات سن طلایی وجود دارد و اگر دیر اقدام کنید هم درمان سخت تر و هم زمان برتر میباشد. حتی اگر بعدا مشخص شود مشکلی وجود نداشته است, زمان را از دست نداده اید. جهت مشاوره با متخصصین با شماره درج شده تماس بگیرید و وقت خود را رزرو کنید.