بیش فعالی چیست؟

بیش فعالی که با نام اختلال نقص توجه و بیش فعالی شناخته میشود, یکی از شایع ترین اختلالات عصبی رشدی در کودکان است و معمولا با علائمی مانند بی قراری, ناتوانی در تمرکز, رفتار تکانشی, فعالیت بیش از حد و .. شناخته میشود. بیش فعالی اغلب در دوران کودکی ظاهر میشود ولی اگر فرد درمان مناسب را دریافت نکند ممکن است تا بزرگسالی ادامه پیدا کند.

بیش فعالی انواع مختلفی دارد مانند بیش فعالی نقص توجه, بیش فعالی رفتارهای تکانشی و فعالیت های زباد و نوع ترکیبی.

علائم بیش فعالی در کودکان

هر کودک ممکن است علائم مختلفی را نشان دهد, علائم بیش فعالی شامل بی قراری و تحرک بیش از حد, ناتوانی در نشستن طولانی, صحبت کردن بیش از اندازه, دویدن یا بالا رفتن از وسایل, کارهای خطرناک کردن و … میباشد.

علائم نقص توجه شامل دشواری در تمرکز, فراموشی های مکرر, گم کردن وسایل, حواس پرتی های زیاد و مداوم, ناتوانی در پیروی از دستورات و .. است.

علائم رفتارهای تکانشی نیز قطع کردن صحبت دیگران, پاسخ دادن قبل سوال پرسیدن, مشکل در انتظار کشیدن برای نوبت و .. میباشد.

علت بیش فعالی در کودکان

علت این اختلال هنوز مشخص نیست ولی عوامل مختلفی مانند ژنتیک و سابقه خانوادگی, اختلال در عملکرد انتقال دهنده های عصبی, تولد زودرس و وزن کم هنگام تولد, مصرف دارو در دوران بارداری توسط مادر و .. میتواند تاثیر گذار باشد.

روش های درمان بیش فعالی

درمان بیش فعالی به صورت چند جانبه انجام میشود و شامل موارد مختلفی مانند: آموزش و مشاوره دادن به والدین, کاردرمانی, گفتاردرمانی, دارودرمانی در صورت نیاز و تحت نظر پزشک, حمایت های آموزشی متناسب در مدرسه و رفتاردرمانی میباشد.

نقش گفتاردرمانی در درمان بیش فعالی

اغلب کودکانی که دارای بیش فعالی هستند, علاوه بر مشکلاتی که در رفتار و توجه تمرکز دارند در مهارت های گفتار و زبان نیز مشکل دارند. معمولا این کودکان درک زبانی پایین تری دارند, هنگام گفت و گو در سازماندهی افکار مشکل دارند, مرتب صحبت دیگران را قطع میکنند, در گفتار پبوسته یا داستان گویی یا بیان مطالب ضعف دارند و در مهارت های ارتباطی و اجتماعی موثر دچار چالش میشوند. همچنین این کودکان معمولا با ورود به مدرسه دچار چالش های مختلف از جمله اختلال یادگیری و خواندن و نوشتن میشوند؛ به همین علت است که گفتاردرمانگر نقش کلیدی در ارزیابی و درمان اختلالات گفتار و زبان و ارتباط و بهبود عملکرد تحصیلی کودکان بیش فعال دارد.

مهم ترین اهداف گفتاردرمانی در درمان بیش فعالی شامل تقویت مهارت های شنیداری, بهبود درک زبان, بهبود مهارت اجتماعی, تقویت و افزایش حافظه شنیداری, آموزش مهارت های مکالمه, بهبود داستان گفتن و گفتار پیوسته و افزایش و بهبود عملکرد تحصیلی در مدرسه میباشد.

نقش کاردرمانی در درمان بیش فعالی

کاردرمانی به کودکان بیش فعال کمک میکند تا مهارت های روزمره, توجه تمرکز, خودکنترلی, برنامه ریزی و .. را بهبود بخشند. اغلب کودکانی که بیش فعالی دارند, علاوه بر مشکلات توجه تمرکز, در مهارت های حرکتی و هماهنگی بدن و مدیریت هیجاناتشان و پردازش اطلاعات حسی نیز مشکل دارند. کاردرمان با دقیق این مشکلات و طراحی پلن درمانی مناسب با مشکلات و نیازهای هرکدام, به بهبود کیفیت زندگی آنها کمک میکند.

مهم ترین اهداف کاردرمانی در درمان بیش فعالی شامل افزایش و بهبود توجه تمرکز, بهبود کنترل تکانه ها و رفتارهای ناگهانی و تهاجمی, تقویت مهارت های حرکتی ظریف مثل نوشتن و مداد دست گرفتن, تقویت مهارت های درشت و تعادل, بهبود مهارت های برنامه ریزی و سازمان دهی, کمک به تنظیم هیجانات و مدیریت رفتار, بهبود مهارت های اجتماعی و تعامل با هم سالان و .. میباشد.

نقش دارو در درمان بیش فعالی

دارو یکی از روش های درمان بیش فعالی میباشد که در مدیریت علائم به بسیاری از کودکان و بزرگسالان مبتلا به بیش فعالی کمک میکند تا تمرکز و توجه بیشتری داشته باشند و رفتارهای تکانشی را کنترل کنند. اما باید توجه داشته باشید که دارو به تنهایی درمان بیش فعالی نمی باشد و معمولا در کنار مداخلات توانبخشی مثل کاردرمانی و گفتاردرمانی موثر میباشد.

نکته مهم این است که دارو بیش فعالی را درمان نمیکند و فقط علائم آن را کنترل میکند و علت آن را برطرف نمیکند. برای همین است که متخصصین دارو را همراه با کاردرمانی و گفتاردرمانی تجویز میکنند.

باید توجه داشت دارو عوارض مختلفی مانند کاهش اشتها, اختلال خواب, سردرد, درد شکم, تحریک پذیری و تغییرات خلقی و .. دارد.

درمان بیش فعالی در منزل

درمان بیش فعالی فقط به جلسات درمانی و مصرف دارو محدود نیست. نحوه رفتار و تعامل اعضا خانواده با یکدیگر و محیط منزل نقش بسیار مهمی در کنترل علائم بیش فعالی دارد؛ اگرچه اصلا درمان خانگی جایگزین مداخلات تخصصی کاردرمانی و گفتاردرمانی نیست, اما با رعایت یکسری نکات میتوانید تاثیر چشمگیر آنرا بر بهبود رفتار و تمرکز و عملکرد روزانه ببینیمحواس پرتی کودک میشود, فعالیت بدنی منظم, مدیریت زمان استفاده از صفحه نمایش, خواب کافی و با کفایت, آموزش مهارت های خودکنترلی و همکاری با متخصصین بسیار موثر است.

پرسش های متداول در مورد بیش فعالی

آیا بیش فعالی با افزایش سن فرد کمتر میشود یا از بین میرود؟ باید جواب داد که در برخی افراد علائم کاهش پیدا میکند ولی بسیاری از افراد در بزرگسالی نیز درجاتی از علائم را تجربه میکنند.

آیا رژیم غذایی خاصی تاثیر بر بیش فعالی دارد؟ تغذیه راه درمان بیش فعالی نیست اما قطعا تاثیر بر سلامت عمومی فرد دارد و بر بیش فعالی هم موثر است.

آیا افراد بیش فعال میتوانند موفق شوند؟ بله با تشخیص به موقع و درمان مناسب و حمایت خانواده, بسیاری از افراد مبتلا به بیش فعالی میتوانند موقعیت شغلی و تحصیلی موفقی داشته باشند.

خلاصه مطالب

بیش فعالی یا اختلال نقص توجه تمرکز یکی از اختلالات شایع عصبی رشدی است که در کودکان بر توجه و یادگیری و رفتار و روابط اجتماعی و عملکرد روزمره موثر است. تشخیص زودهنگام و مداخله به موقع نقش مهمی دارد. درمان بیش فعالی معمولا به صورت چند جانبه انجام میشود و شامل گفتاردرمانی, کاردرمانی, آموزش والدین, دارو درمانی و در برخی موارد رفتاردرمانی است.

نکته مهم این است که بیش فعالی نشانه کم هوشی یا ناتوانی کودکان نیست؛ بسیاری از افراد مبتلا به بیش فعالی با دریافت حمایت مناسب و درمان به موقع میتوانند استعدادهای خود را شکوفا کنند. جهت گرفتن مشاوره از متخصصین با ما تماس بگیرید.